Hæhæ!
Jæja ég veit að bloggið hefur dottið pínu uppfyrir hjá okkur. Því miður. En eftir allt sem hefur gengið á síðast liðna viku langaði mig að segja aðeins frá því hvernig ég hef verið að upplifa þetta allt. Ég skrifaði þetta síðasta þriðjudag. Vona að þetta sé ekki of ljótt eða dramatískt fyrir ykkur og vona að ykkur líki
Utanaðkomandi
Atburðirnir í Osló og á Úteyju hafa setið rosalega í mér og mig langar til að segja aðeins frá því hvernig ég er að upplifa þetta sem utanaðkomandi. Ég bý í Bergen í Noregi sem er önnur stærsta borgin í Noregi og er á vesturströnd Noregs. Föstudagurinn var virkilega erfiður dagur, ég var að vinna seinnipartinn svo ég sef út og vakna í mjög góðu skapi. Ég fer í tölvuna og sé að fólk er að syrgja apann í Eden. Ég skoða fréttirnar og Eden er brunnin til kaldra kola. Mér brá mjög mikið við þessar fréttir enda er ég uppalin í Hveragerði og var Eden nokkurskonar „trademark“ Hveragerðis.
Vinkona mín var svo alminnileg að bjóðast til að skutla mér í vinnuna um hálf fimm og segir mér að pabbi hennar sem er með alzheimer hafi týnst í miðbænum. Aftur bregður mér heilmikið við að heyra það enda kannast ég við foreldra hennar og leyst ekki alveg á blikuna. Hann fannst þó seinna um kvöldið soldið ringlaður á kaffihúsi.
Þegar ég mæti í vinnuna tekur vinkona mín og samstarfsfélagi á móti mér og segir að það hafi verið sprenging í miðbæ Osló. Önnur vinkona okkar sem einnig vinnur þarna átti að vera í fríi í dag vegna þess að hún ætlaði til Osló um helgina. Fyrsta sem ég hugsa er að sjálfsögðu er allt í lagi með hana? Jú þær voru búnar að hringja í hana, hún var rétt hjá sprengingunni en sem betur fer kom ekkert fyrir hana nema heilmikil ringulreið og einhver glerbrot svo hún er óhullt. Ég hringi í Orra og spyr hvort frændfólk hans sem býr í Osló hafi ekki örugglega verið á Íslandi, sem þau voru. Ég veit að þetta er einhvernvegin svo einkennileg hegðun og kannski svolítil sjálfselska að vilja alltaf að það sé allt í lagi hjá þínu fólki. En ég býst við því að það sé eðlilegt.
Auðvitað fer fólk í vinnunni að tala um að þetta kemur örugglega líka fyrir hjá okkur í Bergen enda örugglega skipulögð samtök sem eru að gera þetta. Svo hringir Orri í mig og segir mér að þetta sé að versna heilmikið því það er skotárás í gangi á einhverri eyju hjá Osló líka. Auðvitað verður maður dauðhræddur við svona. Fyrst sáu auðvitað allir fyrir sér samtök og marga menn að skjóta á saklausa borgara.
Þegar ég er búin í vinnunni stoppa ég til að kaupa mér kvöldmat. Ég vinn í Lagunen sem er eitt stærsta moll í Noregi. Meðan ég bíð í röð byrjar eldvarnarkerfið að pípa og allir látnir fara út. Fólk þarna varð virkilega hrætt og hljóp út um fyrstu útgangana sem þau sáu. Rífandi börnin sín upp af gólfinu og búðarfólkið að loka búðunum sínum, allir með skelfingarsvip. Hvað á maður að halda? Þetta var ótrúlega óþægilegt eftir svona fréttir og óvissan var hræðileg en þetta var víst ekki neitt og við þurftum bara að bíða úti í svona tíu mínútur mest. Ég var algjör taugahrúga eftir þennan dag.
Nú eru nokkrir dagar liðnir síðan þetta kom fyrir og allur hryllingurinn sem er búinn að koma fram í sjónvarpinu og maður er búinn að lesa um er yfirþyrmandi. Það er ótrúlegt að upplifa hvað helgin er búin að vera ótrúlega löng og erfið. Það er búið að vera þunkt yfir öllu og öllum. Það var og er eiginlega ennþá ekkert sýnt í sjónvarpinu nema fréttir af þessu. Um helgina voru ekki einu sinni veðurfréttir. Öllu var frestað. Heil þjóð er stopp og er fyrst núna að ná að jafna sig. Það er eins og hver einasti einstaklingur í Noregi missti einhvern nákominn þó svo maður þekki engann sem lenti í þessu. Því verður ekki lýst í orðum hvernig þessir dagar hafa verið.
Nú er semsagt komið fram að þetta var einn maður sem gerði þetta allt saman. Einn maður sem eyðilagði svona mikið fyrir svona mörgum. Ég hef sjaldan vitað af öðrum eins skræfuskap. Hann planaði þetta frá 2009. Hann passaði meira að segja að markaðsetja sig rétt fyrir þetta. Skiptir miklu máli að líta vel út. Hann byrjar á því að sprengja miðbæ Osló, til þess að athygli lögreglu og annarra væri þar. Hann fer svo með bát að eyjunni og þykist vera lögreglumaður sem ætlar að ræða við fólkið um atburðina í Osló. Úteyja er þá full af áhyggjulausum unglingum og ungu fólki sem er að skemmta sér í útilegu, eitthvað sem við öll þekkjum. Á bátnum með honum er umsjónamaður eyjunnar Monika sem spyr hann spurninga um hvað hann sé að gera þarna og afhverju. Hann er suttorður og vill ekkert ræða þetta við hana eða aðra. Mögulega hefur hana grunað að eitthvað var ekki rétt því það fyrsta sem hún gerir þegar hún kemur á eyjuna er að tala við þá sem sjá um öryggisgæsluna á eyjunni. Hann kemur á eftir henni og drepur hana fyrst. Svo byrjar hann í rólegheitunum að rölta um og skjóta á alla sem hann sér. Hann kallar meira að segja á fólk og segist vera frá lögreglunni. Hann gefur þeim falskt öryggi og auðvitað voru margir fegnir því að þeim væri bjargað og hlaupa að honum. Í einn og hálfann klukkutíma gengur hann um eyjuna og hlær og kallar á eftir krökkunum að þau munu öll deyja og enginn mun komast undan. Hann röltir í tjöldin og athugar hvort það feli sig einhver þar. Hann stendur á ströndinni og skýtur á þá sem reyna að synda í burtu. Enginn var óhulltur.
Hann þykist vera voða stór kall núna. En ég sé bara aumkunarverðann mann sem vill bara athygli og skræfu. Hann ræðst á börn, áhyggjulausa óvopnaða krakka sem eru litlar líkur á að standi upp gegn honum, hann gerir það á eyju svo það sé engin undankomuleið, hann gætir þess að lögreglan sé upptekin svo hann fái sem lengstan tíma einn með fórnarlömbum sínum. Hann vill líta vel út svo hann fer í ljós og í myndatöku með förðunarfræðing og fer á stera. Allt svo að þegar myndirnar af honum fara að hellast inn í fjölmiðlum þá líti hann nú vel út á þeim. Hann vildi meira að segja að réttarhöldin væru opin alminningi, en honum var neitað, hann sagðist vilja vera þekktur. Ég held að málstaðurinn hafi ekki skipt hann neinu máli, hann vill að við verðum hrædd við hann, hann vill að aðrir rugludallar líti upp til hans, hann vill verða „einn þekktasti einstaklingur samtímans“ einsog hann segir sjálfur í stefnulýsingu sinni. Það eiga allir að vera á hans skoðun. „Sjáið bara hvað skéður ef þið eruð ósammála mér!“ Hann hegðar sér einsog lítill, frekur og athyglissjúkur krakki.
Persónulega finnst mér hann ekki þess virði að eyða orku í. Ég hef enga orku til að gefa honum. Ég varð vissulega reið honum fyrst. En það er öll orkan sem ég hef eytt í hann. Öll mín orka og tár hefa farið til fórnarlambanna og aðstandendanna. Það er ekki hægt að ímynda sér hvað þau hafa gengið í gegnum. Það var blóð allstaðar, á veggjum, gólfi, á jörðinni og sjórinn var rauður. Það var stelpa sem synti í tvo tíma á nærfötunum í ísköldu vatninu með skotsár í hendinni. Það voru börn sem kvöddu foreldra sína í símann eða með smsum. Það var fólk sem þóttust vera lík og lágu undir líkum vina sinna og í blóði þeirra. Það voru foreldrar sem ekkert fengu að vita annað en það sem þau sáu í sjónvarpinu því börnin þeirra þorðu ekki að tala við þau í símann. Eina sem þau gátu gert var að vera heima hjá sér, langt, langt í burtu frá börnunum sínum að bíða eftir smsum um að þau væru enn á lífi að fela sig bakvið klett en að hann gæti komið á hverri stundu. Bíðandi eftir fréttum um að þeim yrði bjargað eða annað verra... Þarna var fólk sem horfði upp á bestu vini sína deyja. Þarna var fólk sem reyndi að stoppa hann en dóu fyrir. Það er meira að segja vitað um börn um fimm ára á eyjunni. Ellefu ára lítill drengur á eyjunni. Hann horfði á pabba sinn deyja og bað morðingjann að drepa sig ekki því hann væri bara ellefu ára. Hann er örugglega sá eini sem morðinginn viljandi þyrmdi þennan dag. Ellefu ára barn sem horfir upp á allt þetta og sem syndir svo í langan tíma þangað til hann hittir fólk sem syndir með honum. Hann segist hafa séð pabba sinn deyja og þau hvetja hann til að halda áfram að synda, hann væri svo duglegur, segja honum að synda fyrir pabba, synda fyrir mömmu. Hann skilur þetta ekki og segir við þetta ókunnuga fólk „Ég hélt að lögreglan ætti að vera góð“.
Það er mikið talað um að það tók lögregluna allt of langan tíma að koma á eyjuna. Ég er sammála. Það eru allskonar afsakanir í gangi, sumar skiljanlegar aðrar alveg útí hött. Burt séð frá þeim þá er einn og hálfur tími ekki eðlilegur. Getiði ímyndað ykkur að bíða í einn og hálfann tíma eftir björgun? Með það allan tímann yfir höfði þér að vera fundinn og skotinn? Það er nokkuð ljóst að einhverju þarf að breyta. Við erum greinilega ekkert heilög hérna á norðurlöndunum. Það er nokkuð ljóst að það þarf að skoða eitthvað í kerfinu og ég býst ekki við öðru en að það verði gert núna eftir þetta en mér finnst að hin norðurlöndin eigi að gera hið sama.
Jens Stoltenberg, forsætisráðherra Noregs, er búinn að standa sig eins og hetja síðan þetta allt gekk á. Aumingja maðurinn missti fullt af fólki sem hann þekkti og kannaðist við. Vinir og börn vina hans fórust þennan dag. Þetta var árás á flokkinn hans. Hann hefur birst í sjónvarpinu oft síðan á föstudaginn og alltaf sér maður baugana vaxa undir augunum á honum. Hann svitnar í viðtölunum og aumingja maðurinn er með poka undir augunum niður á kinnar sem reynt er að fela með farða. En hann þarf að standa sig fyrir þjóðina. Hann þarf að gera allt til að hugga hana og styðja við bakið á henni. Það er ekki eðlilegt álagið sem maðurinn er búinn að vera undir. En hann sagði svo margt fallegt í ræðunni sinni í athöfninni í dómkirkjunni í Osló á sunnudaginn. Hann sagði frá vinum sínum sem væru farnir og röddin í honum brast. Hann sagði að hann væri þarna fyrir þjóðina. Hann sagði eitthvað á þessa leið, ef einn maður getur búið yfir svona miklu hatri, hugsið ykkur hvað við öll getum búið yfir mikilli ást. Athöfnin var magnþrungin og fólk brotnaði þar niður. Konungsfjölskyldan var þar og kóngurinn grét mikið og drottningin var með grátbólgin augu og þau voru svo sannarlega ekki þau einu sem grétu.
Á mánudagskvöldið voru minningarathafnir útum allt land. Að sjálfsögðu fórum við og tókum með okkur blóm og kerti. Hérna í miðbænum er blásteinninn eitt helsta kennileitið svo hann varð minnisvarðinn í borginni okkar. Hann var búið að fylla með litríkum og fallegum blómum og kertum af öllum stærðum og gerðum. Við lögðum blómin okkar frá okkur og kveiktum á kertunum. Við stóðum þarna við minnisvarðann heillengi. Stundin var magnþrungin. Allir voru með tár í augunum. Enginn sagði neitt nema börnin. Þarna voru mörg þúsund manns og allir voru svo þungir og alvarlegir í framan. Við stóðum og horfðum á fólk leggja blómin sín þarna og kveikja á kertum. Börn setja myndir þarna sem þau hefðu búið til. Við horfðum á fólk gráta. Við heyrðum ekkert í ræðunum en það skipti engu máli. Við stóðum þarna í hring utanum minnisvarðann og við tengdumst ókunnugu fólki á einhvern ólýsanlegan hátt í sorg. Við grétum öll saman. Ég horfði á fullorðna menn gráta. Ég horfði á vinkonur hugga hvor aðra. Ég horfði á börn sem þögðu og skildu alvarleikann. Börn sem lögðu blóm á minnisvarðann og störðu stjörf á öll kertin og blómin. Ég horfði í augun á fólki og allir skildu alla. Ég held að allir hafi þurft á þessari samstöðu að halda, allir þurftu huggun, allir þurftu styrk til að halda áfram. Þetta var magnþrungin og ólýsanleg stund.
Eftir allt þetta get ég ekki lengur séð mig sem utanaðkomandi. Ég sé mig varla sem útlending lengur. Ekki eftir að hafa fundið þessa samkennd og ekki eftir að hafa upplifað þessa hræðilegu atburði með þjóðinni.